Դադիվանք

Գանձասար

Արցախի ամենահայտնի տեսարժան վայրերից մեկը` Գանձասար վանքը, հպարտորեն կանգնած է Խաչեն գետի ձախ ափին գտնվող բլրի վրա: Վանական համալիրը բաղկացած է եկեղեցուց, բնակելի թաղամասերից, եպիսկոպոսական նստավայրից, սեղանատնից և դպրոցի շենքից: Դարեր շարունակ այն արցախցիների համար մարմնավորել է քրիստոնեական ավանդույթներն ու ազգային:

Ամարաս

Ամարասի Վանական համալիրը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանի Սոս գյուղում: Համաձայն պատմաբան Փավստոս Բուզանդի` վանքի առաջին եկեղեցին հիմնել է Գրիգոր Լուսավորիչը IV դարի սկզբում: V դարի սկզբում Ամարասի վանական համալիրում Մեսրոպ Մաշտոցը բացել է առաջին հայկական դպրոցը, ինչը հիմք դրեց հայկական մատենագրության տարածմանը: Վանքը  հանդիսանում է Արցախի հայկական ճարտարապետական վաղ շրջանի ամենախոշոր կրոնական և մշակութային կենտրոններից մեկը:

Հակոբավանք

Արցախի պատմամշակութային գանձերից մեկը՝ Ս. Հակոբավանքը կամ Մեծառանից վանքը, վանական համալիր է, որը հիմնադրվել է 7-13–րդ դարերում։ Վանքի պատերի ներսում հայտնաբերվել է հայկական խաչքարի ամենահին պատվանդանը (853 թ.)։ Հակոբավանքը Մեծ Հայքում քրիստոնեություն տարածող և հրաշքներ գործող Հակոբ Մծբնեցու անունով է, որի աջը վանքում էր պահվում մինչև 19-րդ դարի վերջ։  Համալիրի տարածքում կան 40-ից ավել վիմագրեր, խաչքարեր, արձանագրություններ։ 13-րդ դարում Ս. Հակոբավանքը եղել է կաթողիկոսների նստավայր։

Շոշկավանք

Լեռնային բարձունքի վրա տեղակայված հրաշագեղ Շոշկավանքը կառուցվել է XII-XIIIդդ.: Ըստ տեղում կատարված ուսումնասիրությունների, նախկին եկեղեցին տարածաշրջանի գլխավոր սրբավայրերից է եղել, որը վերանորոգվելով ներկայումս հանդիսանում է Արցախի ուշագրավ հուշարձաններից մեկը: Վանքի բարձր դիրքի շնորհիվ այն կարելի է տեսնել մեծ հեռավորությունից: