Հայաստան, ք. Երևան, Այգեձորի փող., 53բ շենք +374 (10) 51-72-87

Շահումյանի շրջան

Շահումյանի շրջանը Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային միավորն է կազմում, որն ընդգրկում է երկրի հյուսիսային և հյուսիսարևմտյան մասը։ Շրջանի վարչական կենտրոնը Քարվաճառ քաղաքն է։

Շահումյանի շրջանն ունի բազմադարյա պատմություն և հարուստ է պատմամշակութային բազմաթիվ և բազմատեսակ հուշարձաններով։ Այն բնակեցված է եղել դեռևս վաղնջական ժամանակներից, ինչի մասին են վկայում տարածքում հայտնաբերված հնագույն հուշարձանները։

Շրջանի Գյուլիստան գյուղի մոտ է գտնվում Ս. Ամենափրկիչ (Նապատ) վանքը, գյուղից 3 կմ հեռու՝ Գյուլիստանի կիսավեր բերդը (XVIII դ.), որը եղե է Գյուլիստանի մելիքների նստավայրը, պահպանվել էին դղյակների, բնակելի շենքերի և եկեղեցու ավերակներ։

Շահումյան քաղաքում էր գտնվում Ս. Աստվածածին եկեղեցին (XVII դ.), քաղաքից հարավ՝ Երեք մանկունք կիսավեր վանքը (XVII դ.), Բուզլուխում՝ եկեղեցի (XVIII դ.), մոտակայքում՝ Ս. Մինաս ուխտատեղին, Հայ Պարիսում՝ ավերակ եկեղեցի և Նահատակ մատուռը, Վերինշենում՝ եկեղեցի (XVIII դ.) և այլն:

Շրջանի հյուսիս-արևելյան մասը 1992 թվականից գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո: Տեղի հայ բնակչությունը (շուրջ 20.000) տարհանվել է: Իսկ հարավ-արևմտյան (քարվաճառյան) հատվածը՝ ստորագրված եռակողմ համաձայնագրով, Ադրբեջանի զինված ուժերին է հանձնվել 2020 թվականի նոյեմբերի 25-ին:

գ. Դադիվանք, Վանական համալիր, Դադիվանք Ս. Դադո Առաքյալ եկեղեցի, 1178թ․
Ս. Նշան Կաթողիկե եկեղեցի, 1174թ․
Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ, գմբեթավոր փոքր եկեղեցի, 1211-1224 թթ.
Ս. Աստվածածին եկեղեցի, 17-րդ դար
ք. Քարվաճառ Վանական համալիր Ս.Աստվածածին կամ Կուսանաց անապատ, 12-17 րդ դդ.
գ. Այգեստան Ս. Մինաս եկեղեցի, 17-րդ դար
գ. Ազատ Պոնդավանք եկեղեցի, 856թ.
Ս. Հովհաննես եկեղեցի, 17-րդ դար
գ. Ակնաբերդ Եկեղեցի «Ակնաբերդ» ամրոցում, 12-13-րդ դդ.
գ. Բուզլուխ Ս. Մինաս եկեղեցի, 19-րդ դար
գ. Գետաշեն Ս. Աստվածածին եկեղեցի, 19-րդ դար
Ավագ Սուրբ Նշան եկեղեցի, 1677թ.
Կուսանաց Սուրբ Տիրամայր եկեղեցի, 18-րդ դար
Վանական համալիր «Եղնասարի վանք», 17-18-րդ դդ.
Եկեղեցի «Մրցունիս» գյուղատեղիում, 1285թ.
գ. Գյուլիստան Ս. Աստվածածին եկեղեցի, 19-րդ դար
գ. Դադիվանք Եկեղեցի «Իքաձոր» գյուղատեղիում , 17-րդ դար
Եկեղեցի Հարանց անապատ կամ Բլավանք, 17 րդ դար
Վանական համալիր «Ս. Աստվածածին», 10-18-րդ դդ.
գ. Եղեգնուտ Եկեղեցի «Երիցուշեն» գյուղատեղիում, 17 րդ դար
«Եղեգնուտի վանք» եկեղեցի, 13-14-րդ դդ.
Եկեղեցի Հին Եղեգնուտ, 13–րդ դար
Վանական համալիր «Ծմակա անապատ», 13-14 րդ դդ.
գ. Եղջերունիկ Եկեղեցի« Հին Մրջման» գյուղատեղիում, 12-13 րդ դդ
գ. Եղցատեղ Եկեղեցի 16-18–րդ դդ.
գ. Եղցի Եկեղեցի 16-18-րդ դդ.
գ. Էրքեջ Ս. Սարգիս եկեղեցի, 18-րդ դար
գ. Զուար Մոս եկեղեցի, 17 րդ դար
Կարմիր վանք եկեղեցի, 12-13 րդ դդ
գ. Խարխափուտ Ս. Աստվածածին եկեղեցի, 19-րդ դար
գ. Խոզենեկ Եկեղեցի, 5-7-րդ դդ.
Եկեղեցի, 7-9-րդ դդ.
Մայր եկեղեցի, 11-14-րդ դդ.
Ս. Աստվածածին եկեղեցի, 11-13-րդ դդ.
գ. Խոփեր Եկեղեցի, 12-13-րդ դդ.
գ. Ծար Եկեղեցի Ս. Սարգիս, 1279 թ
Եկեղեցի Ս. Գրիգոր, 1274 թ
Վանական համալիր «Ծարավանք» կամ «Գետամիջո վանք», 14-րդ դար
Ս. Աստվածածին եկեղեցի, 11-12-րդ դդ.
Եկեղեցի 5-7-րդ դդ.
Մայր եկեղեցի, 11-14-րդ դդ.
գ. Կամո Ս. Ամենափրկիչ եկեղեցի, 17-րդ դար
գ. Կարաչինար գ. Կարաչինար, Ս. Հովհաննես եկեղեցի, 19-րդ դար
գ. Հայ Պարիս Ս. Մինաս եկեղեցի, 18-րդ դար
գ. Հաճավ Եկեղեցի, 13-14 րդ դդ.
գ. Մանաշիդ Ս. Աստվածածին եկեղեցի, 19-րդ դար
գ. Մարտունաշեն Ս. Աստվածածին եկեղեցի, 1676թ.
Եկեղեցի «Բրտիշեն» գյուղատեղիում, 17-րդ դար
Եկեղեցի «Կուսակալ» գյուղատեղիում , 16-17-րդ դդ.
Եկեղեցի «Միջիվանք» գյուղատեղիում, 16-17-րդ դդ.
Եկեղեցի «Երի վանք» գյուղատեղիում, 16-17-րդ դդ.
գ. Նոր Էրքեջ Եկեղեցի «Խաչերին սեռ» գյուղատեղիում, 12-13-րդ դդ.
Եկեղեցի «Շաբան» գյուղատեղիում, 9-11րդ դդ,
գ. Շահումյան Վանական համալիր «Երից մանկաց», 17-րդ դար
գ. Չարեքտար Վանական համալիր «Ս. Աստվածածին» կամ Չարեկտարի վանք, 10-17 րդ դդ
Եկեղեցի «Ժամատեղ» գյուղատեղիում, 10-17-րդ դդ.
գ. Վերին շեն Ս. Աստվածածին, 17-րդ դար
գ. Քնարավան Վանական համալիր Հանդաբերդի վանք, 9-14 րդ դդ
Վանական համալիր «Չափնի» կամ Ս. Կարապետ , 12-13 րդ դդ.
Եկեղեցի «Թաքյաղայա» գյուղատեղիում, 13-րդ դար
Եկեղեցի 9-10-րդ դդ․